martes, 3 de mayo de 2016

Alejandro das Nenas, gaiteiro de Barcia (e II)

Entrada traducida al galego dos Ozcos pol filólogo e músico Miguel Rodríguez Monteavaro. Gracias.

Hai unhos meses publicábamos esta entrada (CALCA) sobre el gaiteiro Alejandro Pastur, de Barcia (Santalla d'Ozcos). Se nun a lestes, lédea agora e volvede. 

Alejandro e Venancio


Al pouco de publicar aquelo, púxose en contacto comigo Pelayo Fernández, gaiteiro de Mieres conocido por todos os que nos dedicamos a esto e que sabe unha barbaridá de palletas. Ademáis da gaita asturiana toca as uilleann pipes y é inxenieiro. Sabe muito da tradición gaiteira del occidente y nun aveza a faltar al mítico encontro anual de Valdepares. Pra entender hasta qué punto controla el tema Pelayo, recomendo visitar a súa gran páxina d'hai una montueira d'anos.

Pelayo esplicóume qu'a segunda nota da escala (el RE, pra entendernos) varía muito según tía empalletada a gaita, e qu'esto nun é namáis así na asturiana senón tamén noutras gaitas del mundo. Entoncias, podemos especular sobre se as palletas que poñía Alejandro eran "adecuadas" ou non pra ese punteiro, porque a nota RE podería subir con outro empalletado, pro eso lévanos a plantiarnos qué significa "adecuado". Alejandro facía palletas, y a escala case-frixa que daba naquela grabación é perfectamente natural pral canto tradicional. ¿Era un resultado buscado? ¿Hasta qué punto?

Por outra parte, Pelayo, en colaboración con Carlos Moreno, ten estudiado a gaita d'Antón, gaiteiro da Ancadeira (Santalla) que vivíu en Fonduveigas (Degaña). É outra gaita galfarra (tumbal, nesta ocasión) en propiedá d'un gaiteiro dos Ozcos, e resulta que tamén taba empalletada con modelo galego, dando un RE mui baxo e sin requinteo, como Alejandro. Esplica Pelayo qu'esto nun é xustificable atendendo al cono del punteiro, que se tuvera empalletado d'outro xeito podería requintiar perfectamente e dar un re natural na primeira octava. Polo tanto, ¿podemos considerar a forma d'empalletar d'Antón e d'Alejandro como representativa del gusto musical dos gaiteiros dos Ozcos? ¿É unha subcultura gaiteira? Pois igual si... ou igual simplemente foron "pillaos" en momentos nos que tían palletas con esas características por casualidá, ou por influencia esterna. Pro nun podemos descartar que buscaran esa sonoridá, ou, en opinión de Carlos (que comparto), qu'os gaiteiros da zona foran adaptando a dixitación según el empalletado conseguido. Inda así, as gaitas de Galfarro empalletadas al xeito galego, con palletas que nun serían a priori as adecuadas pral cono del punteiro, son bastante comúis y al tocarse comparten algunhos rasgos:

- MI aberto. 
- FA mellor pechando el dido medio da mao dereta (polo menos).
- SOL con algún dido da mao dereta apoyado (poden ser medio y anular).
- Dixitación de LA bemol (asturiano) pra dar el LA natural. 
- Alternancia con posturas totalmente abertas. 

Pro, con todo, acordádevos que tamos falando d'un tema enrevesado e nel que, como vos digo, Pelayo Fernández é pra min el sheriff agora mesmo.

--------

Unhos días despóis chamóume el meu amigo Fernando Ḷḷuarca, que nos anos 80 fizo traballo de campo col grupo Xurgar nas costumes, nel que taba tamén a madre de Nando. E pasóume unha montueira de vídeos del sou archivo, qu'eu nun conocía, e que tán depositados nel archivo del Muséu del Pueblu d'Asturies. E nesos vídeos, xunto con máis tesouros... ¡salían Alejandro e Venancio! ¡Con Alejandro tocando un montón de reportorio, e con Venancio bailando a jota! Impresionante. Gracias, Nando. A arrogancia personificada.

E vindo os vidios... pois el tema da escala sigue complicado, porque a gaita ta empalletada diferente e dá unha escala mayor normal, coa segunda xusta. Ríndome, a organoloxía nun é el meu  :-)  Déixolo pra xente como Pelayo Fernández, Carlos Moreno ou Chus Solís.

Pro el que si queda claro é a dixitación, aberta mayormente, pro cos didos bastante pegadíos y apoyando ás veces algún dido da mao dereta. Mirade el vídeo da polca mazurca (qu'eu chamaba "El Pericón" na entrada anterior):



Ou esta jota, con Venancio beilando:



Tedes todos os vídeos AQUÍ. Ta básicamente el mesmo reportorio d'Alejandro que tíamos nos audios, con un suplemento importante: esta muliñeira tan preciosa. Déixovos vídeo e partitura, que podedes descargar AQUÍ.



DESCARGA

No hay comentarios:

Publicar un comentario